مساجد مىكنند تا به اين صورت كليه‌ى عوايد آن براى خودشان محفوظ بماند يا با اين شرط ملكى را وقف مىنمايند كه سهمى از آن نصيب وارث شود . سابقا نادرشاه دستور داده بود قسمت اعظم موقوفات به نفع دولت ضبط گردد ولى بلافاصله در اثر اعمال نفوذ روحانيان وضع اوقاف دوباره به حالت اول برگشت . وضع صنعت نيز چون كشاورزى رونق و شكوفايى لازم را ندارد ، اجناس انگليسى و روسى خيلى بهتر از اجناس وطنى بازار دارند . براى وارد يا صادر كردن هر كالايى بايد معادل 5 درصد ارزش كلى آن به‌طور ثابت عوارض پرداخت . ولى براى كالاهاى بومى ، ماليات دروازه و حقوق گمرك داخلى عليحده‌يى نيز علاقه مىگيرد كه اروپاييان از پرداخت آن معاف‌اند . ظاهرا هدف دولت از وضع چنين عوارضى فقط تخريب و از بين بردن صنعت ملى بوده است . مجموع مبادلات خارجى ايران سالانه معادل 000 ، 000 ، 150 فرانك ارزيابى شده است كه از اين مبلغ يك سوم جهت واردات و دو سوم براى صادرات اختصاص دارد . ضمنا از ثروت بىكران زيرزمينى اين كشور خيلى كم استخراج و بهره‌بردارى شده است . رگه‌هايى از نفت ، نمك معدنى ، طلا ، نقره ، مس ، سرب ، قلع ، مرمر ، آهن ، مرمر سبز و حتى ياقوت و فيروزه در زمين‌هاى اين كشور يافت شده است كه مهندسان اروپايى از اين ثروت خداداد منافع خيلى خيلى بيش‌ترى از آنچه كه فعلا همكاران ايرانى آنها به دست مىآورند ، تحصيل خواهند كرد . انواع رستنىها در كرانه‌هاى خزر بىنهايت زياد ولى در ساير قسمت‌هاى فلات ايران خيلى كم ديده مىشود . در اين نواحى فقط گندم و جو مىكارند . كشت انجير ، توت و تاك نيز در حال توسعه است . در بعضى از مناطق كشور درختان ميوه‌ى زيادى به عمل مىآيد و اهالى اين مناطق فقط از راه فروش خشكبار زندگى مىكنند . نخل كه سابقا در كرانه‌هاى خزر فراوان بود ، حالا شايد به غير از حوالى سارى در مناطق ديگر شمال نمونه‌يى از اين درخت پيدا نشود . در جنوب كشور نيشكر جاى خود را به خشخاش داده است . ولى هنوز هم نخلستان‌هاى فراوانى در اين قسمت‌ها وجود دارند كه محصول خرماى آنها در سرتاسر مشرق زمين معروف است . بعضى حيوانات وحشى ايران انواع خاص و كميابى دارند ، اگرچه تعدادشان كم است ولى از اين انواع در ماوراى قفقاز و حتى در هندوستان هم پيدا نمىشود . گله‌هاى غزال و گورخر در بيابان‌هاى ايران فراوان يافت مىشود . ببر شاهى در جنگل‌هاى گيلان و